Jak prawidłowo przygotować i przeprowadzić zajęcia z bezpieczeństwa fizycznego dla uczniów i kadry dydaktycznej ?

W ostatnim czasie wśród wielu przekazów medialnych mogliśmy się dowiedzieć jaki przebieg miało szkolenie z zakresu bezpieczeństwa w szkole w Barczewie w woj. Warmińsko – Mazurskim. Wiele osób zajmujących się tematyką bezpieczeństwa kierowało słowa krytyki pod adresem dyrektorki placówki. Wysuwane zarzuty dotyczyły tego, że szkolenie, którego celem była nauka sposobu postępowania uczniów i nauczycieli w chwili zagrożenia, przyniosło efekt odwroty tj. stało realnym zagrożeniem dla życia i zdrowia uczestników.  Niewątpliwie jak pokazują wydarzenia zza oceanu i Europy zajęcia z zakresu bezpieczeństwa fizycznego dla uczniów i nauczycieli są niezbędne. Przeprowadziłem rozmowy z wieloma nauczycielami, a także rodzicami. Wszyscy oni przyznali, że sytuacja jaka miała miejsce w szkole w Barczewie jest niedopuszczalna. Z drugiej strony, osoby te uznały, że zajęcia z zakresu bezpieczeństwa są niezbędne. W związku z tym przeprowadziliśmy wśród pedagogów ankietę na Facebooku, zadając w niej dwa pytania:

Czy uważacie Państwo, że zajęcia z zakresu bezpieczeństwa fizycznego powinny odbywać się w placówkach oświatowych ?

  • Tak – 68%
  • Nie – 32 %

Kto ponosi odpowiedzialność za przebieg szkolenia z bezpieczeństwa fizycznego w szkole ?

  • Organizator szkolenia (dyrektor, kierownik placówki) – 75%
  • Firma szkoleniowa – 25 %

Wyniki tej krótkiej sondy skłoniły nas do zebrania w jednym miejscu wskazówek dla osób organizujących i prowadzących zajęcia z bezpieczeństwa. Zasady te wynikają także           z doświadczenia instruktorów innych krajów przy uwzględnieniu polskich uwarunkowań prawnych, a także obowiązującego system szkolnictwa.

Według amerykańskich statystyk śmierć w placówce dydaktycznej w wyniku wystąpienia sytuacji kryzysowej stanowią mniej niż jeden procent zgonów młodzieży. Jednak 70 procent rodziców jest zaniepokojonych występującymi zagrożeniami. Więcej niż jednej trzeciej rodziców jest bardzo zaniepokojonych perspektywą mogących wystąpić zagrożeń w przyszłości.

Ćwiczenia z zakresu reagowania w sytuacji masowego ataku mają olbrzymi potencjał. Ich celem jest zwiększenie świadomości istniejących zagrożeń wśród: nauczycieli, personelu placówki dydaktycznej, a przede wszystkim uczniów i ich rodziców. Należy jednak pamiętać o zachowaniu przez prowadzących zajęcia daleko posuniętej ostrożności. Zajęcia przeprowadzone w niewłaściwy sposób mogą wyrządzić szkodę fizyczną, a przede wszystkim psychiczną ich uczestnikom.

Jaki bezpiecznie przygotować i przeprowadzić zajęcia z bezpieczeństwa fizycznego :


“Zawsze pytaj o stan zdrowia uczestników szkolenia przed rozpoczęciem zajęć”


“Nie angażuj w zajęcia osób, które były poszkodowane w wyniku masowego ataku”

  1. Zaplanuj cel i przebieg szkolenia,
  2. Porozmawiaj z dziećmi na temat sytuacji kryzysowych podczas których dochodzi do przemocy. Jest to szczególnie ważne, jeśli dziecko było świadkiem lub z przekazów medialnych, relacji innych osób dowiedziało się o niebezpiecznym zdarzeniu, które miało miejsce.  Dyskusja z dziećmi w odpowiednim wieku umożliwia im wyrażenie swoich obaw i daje możliwość zadawania pytań,
  3. Powstrzymaj się od dzielenia się szczegółami z omawianych wydarzeń, ale korzystaj z okazji, aby omówić problemy jakie wskażą Tobie wychowankowie. Słuchaj uważnie dzieci. Zapewnij je, że w każdym momencie są bezpieczne,
  4. Rozwiej wszelkie ich obawy, które mogą mieć (np. przemoc w szkole zdarza się często, dzieci nie są bezpieczne w szkole itp.),
  5. Skoncentruj się na temacie bezpieczeństwa, nie daj wciągnąć się w rozmowę, która będzie poza tematem,
  6. Zapoznaj dzieci w planami bezpieczeństwa, które są w placówce. Wspólnie dokonajcie ich analizy,
  7. Przygotuj dzieci od strony praktycznej na reagowanie podczas wystąpienia sytuacji niebezpiecznej,
  8. Poinformuj uczestników szkolenia, że strach jest naturalną rzeczą, gdy są w niebezpieczeństwie. Opowiedz o tym, że strach jest tym, co nas ostrzega i przygotowuje do działania w niebezpieczeństwa. Pomóż dzieciom zrozumieć, że ich naturalne reakcje na niebezpieczeństwo (np. bezruch, ucieczka, płacz), są normalne, a ich zachowania nie są złe,
  9. Przekaż dzieciom, że istnieją sytuacje w czasie których mimo młodego wieku, będą mogły samodzielnie podejmować decyzję. Naucz je, że w przypadku braku osoby dorosłej, dzieci mogą samodzielnie podejmować decyzję dotyczące ich bezpieczeństwa. Niech dzieci wiedzą, że nikt nie będzie w takiej sytuacji na nie zły,
  10. Przypomnij dzieciom, że opiekunowie i rodzice zawsze zrobią wszystko by zapewnić im bezpieczeństwo podczas wystąpienia sytuacji kryzysowych,
  11. Praktyka czyni cuda. Wykonujcie wspólnie różne ćwiczenia, dzieci będą widziały, jak się zachować w różnych sytuacjach nadzwyczajnych,
  12. Upewnij się, że złożoność ćwiczeń i sposób ich przekazania są odpowiednie dla wieku osób uczestniczących w zajęciach,
  13. Podnoś poziom ćwiczeń dopiero gdy dzieci opanują przekazany do tej pory materiał,
  14. Rodzice powinni mieć możliwość wyboru, czy ich dzieci będą brały udział w planowanych zajęciach (wykładach, pogadankach, ćwiczeniach praktycznych), 
  15. Rodzice powinni być zawsze informowani o rodzaju prowadzonej edukacji w zakresie bezpieczeństwa,
  16. Żądaj pisemnego potwierdzenia przez rodziców zgody na udział ich dziecka z zajęciach,
  17. Zapoznaj rodziców z tematyką prowadzonych szkoleń, przedstaw kadrę dydaktyczną prowadzącą zajęcia,
  18. Naucz się rozpoznawać oznaki traumy: normalną rzeczą jest, że dzieci nie zawsze chętnie uczestniczą w tego typu zajęciach. Wpływ na zainteresowanie ćwiczeniami z bezpieczeństwa mają min. wiek, a także zdarzenia mające miejsce w ich otoczeniu.
  19. Jeżeli dziecko podczas zajęć jest bardzo zastraszone lub wycofane należy szukać profesjonalnej pomocy np. pedagoga szkolnego, psychologa,
  20. Do ćwiczeń, należy angażować wszystkich pracujących w obiekcie, w którym prowadzonym są zajęcia,
  21. Naucz dzieci identyfikować dorosłych, którzy mogą im pomóc w sytuacjach zagrożenia,
  22. Zapoznaj dzieci z otoczeniem poprzez np. zwiedzanie pobliskich budynków lub obiektów, pomagaj dzieciom rozpoznać możliwe wyjścia z pomieszczeń, miejsca, gdzie znajdują się telefony, apteczki pierwszej pomocy itp.
  23. Zapoznaj dzieci z miejscami, które zazwyczaj są poza granicami ich dostępu tj. pokój nauczycielki, sekretariat, kuchnia szkolna, przestrzenie biurowe, wyjścia ewakuacyjne. Miejsca te mogą zostać przez nie wykorzystane do schronienia się lub ewakuacji w chwili zagrożenia,
  24. Stwórz prezentacje, zabawy i zadnia dla dzieci, podczas których będą mogły rozwiązywać przedstawione problemy związane z bezpieczeństwem. Zaproponuj dyskusję, przeprowadź tzw.” burzę mózgów” nad powstałym problemem,
  25. Młodzież może angażować się w dyskusje strategiczne. Ten sposób prowadzenia zajęć sprzyja ich przygotowaniu mentalnym, a także poprawie ogólnej świadomości i gotowości do działań w chwili wystąpienia nagłych wypadków,
  26. Przed przeprowadzeniem ćwiczeń praktycznych należy poinformować osoby biorące w nich udział o sposobie ich przeprowadzenia, a także przedstawić cele do osiągnięcia.  Jednak należy poinstruować wszystkich, że należy działać i postępować zgodnie z instrukcjami. Tak jakby była to prawdziwa nagły wypadek,
  27. Nie zalecamy prowadzenia zajęć z tzw. „zaskoczenia”, mogą one spowodować realne zagrożenia dla zdrowia fizycznego jak i psychicznego osób biorących w nich udział.

Jak widać, przeprowadzenie szkolenie z zakresu bezpieczeństwa fizycznego, w placówce oświatowej nie jest prostą rzeczą. Aby szkolenie takie przebiegło w sposób jak najbardziej efektywny, musi istnieć współpraca między dyrektorem placówki, pedagogiem, rodzicem, a osobą prowadzącą szkolenie. Bez zaangażowania i przygotowania merytorycznego każdej z tych osób może dojść do sytuacji jaka miała miejsce w Barczewie.

Jeżeli masz jakiekolwiek pytania, zapraszamy do kontaktu.

Kliknij w LINK i pobierz tekst w wersji .pdf, a także materiały dot. postępowania w chwili zagrożenia do wykorzystania w Twoim miejscu pracy lub prowadzonych szkoleniach.