Jak tłumaczyć active shooter i active killer ?

W pojawiających się przekazach medialnych opisujących sytuację związane z atakiem osoby z bronią palną tzw. aktywnego strzelca (z ang. active shooter), osoby je relacjonujące jako synonimu tego pojęcia używają zwrotu aktywny zabójca (z ang. active killer). Postępowanie takie nie jest do końca słuszne, gdyż każdy z tych zwrotów określa inny rodzaj zdarzenia i sposób działania sprawcy. Błąd ten może wynikać z dosłownego tłumaczenia zwrotów amerykańskich na język polski. W tym przypadku wyrażenia obcojęzyczne należy tłumaczyć kontekstowo w odniesieniu do polskiej semantyki, a także przepisów prawnych i ich wykładni.

Najbardziej podstawowa, a zarazem i najbardziej ogólna definicja aktywnego strzelca wypracowana została przez amerykańskie agencje rządowe: White House (Biały Dom), US Department of Justice (Amerykański Departament Sprawiedliwości), FBI, US Department of Education (Amerykański Departament Edukacji), US Department of Homeland Security (Amerykański Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego) i Federal Emergency Management Agency (Federalna Agencja Zarządzania Kryzysowego). Według tych instytucji „(…) aktywny strzelec to osoba, której celem działania jest zabijanie lub usiłowanie zabijania ludzi na określonym terenie. W większości przypadków aktywni strzelcy używają broni palnej. Nie mają żadnego schematu ani metody wyboru ofiary (…)1”. Warto zauważyć, że amerykańskie pojęcie active shooter’a dopuszcza by napastnik w momencie ataku posługiwał się niebezpiecznym narzędziem, innym niż broń palna.

Z kolei w Polsce, możemy nazwać aktywnym strzelcem jedynie taką osobę, która używa broni palnej.W związku z powyższy, aby mówić o ataku aktywnego strzelca muszą zostać spełnione trzy kryteria:

  • „Aktywność” – napastnik taki przemieszcza się (głównie w obszarze jednego obiektu lub budynku np. szkoły, parku miejskiego) w celu poszukiwania swoich przyszłych ofiar,
  • „Skutek działania” – aby mówić o ataku aktywnego strzelca, zachowanie napastnika musi zmierzać do zabicia innych osób. Działanie takie jednak nie musi być skutkowym, czyli atakujący nie musi zakładanego celu osiągnąć. 
  • „Uzbrojenie” – osoba podczas ataku posługuje się bronią palną.

Zdarzeniem spełniającym wszystkie powyższe kryteria jest min. atak w Granite Hills High School (USA) z 22 marca 2001 roku. W tym dniu Jasson Hoffman uzbrojony w strzelbę i pistolet chodząc po budynku swojej szkoły strzelał do kolegów i nauczycieli. Nikogo nie zabił, ale ranił pięć osób. Pomimo tego, że nikt nie zginął, zdarzenie to przez U.S. Department of Justice zostało zakwalifikowane jako atak aktywnego strzelca (2).

zdjęcia nr 1 – Jason Hoffman

Aktywny Zabójca (Active Killer)

W Polsce spotykamy się również z pojęciem tzw. aktywnego zabójcy (active killer).  W wielu publikacjach amerykańskich zwroty Active Shooter i Active Killer używane są jako synonimy zdarzenia polegającego na ataku osoby z bronią palną lub innym niebezpiecznym narzędziem. Niestety w naszym kraju pojęcia te nie są tożsame i nie możemy ich znaczenia tłumaczyć w sposób dosłowny. Nie nazwiemy nikogo zabójcą, gdy czynu takiego nie popełnił. Zabójcą nie jest także osoba, która dopiero zmierza do pozbawienia kogoś życia. Wynika to z wykładni art. 148 Kodeksu Karnego. Aby w polskich warunkach można było nazwać osobę mianem aktywnego zabójcy muszą zostać spełnione poniższe przesłanki:

  • „Zabójstwo” – jest przestępstwem skutkowym. Podczas zdarzenia z udziałem aktywnego zabójcy dochodzi do śmierci co najmniej jednej osoby. Zabójcą nazwiemy tylko napastnika, który już pozbawił kogoś życia, a nie dopiero planuje.
  • Aktywność” – o aktywnym zabójcy mówimy wtedy, gdy przemieszcza się on (głównie w obrębie jednej lokalizacji np. centrum handlowego), w celu znalezienie  i zabicia jak największej ilości osób.
  • „Uzbrojenie” – osoba taka podczas ataku wykorzystuje inny rodzaj broni niż broń palna, np. nóż. Napastnik używający broni palnej również w tym zakresie może być określany mianem aktywnego zabójcy,

W powyższe warunki wpisuje się zdarzenie, które miało miejsce 20 października 2017 r. w Galerii Handlowej w Stalowej Woli. W tym dniu mężczyzna ranił nożem 9 osób. Jedna z nich zmarła (4). W tym przypadku napastnika nie nazwiemy aktywnym strzelcem (nie używał broni palnej), lecz aktywnym zabójcą (dokonał zabójstwa, był aktywny, używał niebezpiecznego narzędzia w postaci noża)

zdjęcie nr 2 – Konrad K.

Zasadnym w tym momencie jest postawienie pytania. Jak nazwiemy osobę, która w Galerii Handlowej, aktywnie z nożem w ręku atakuje osoby robiące zakupy? W czasie zdarzenia nikt nie zginie. Dla Amerykanów jest to proste, to – „active killer” lub „active shooter”, a dla nas? Nie możemy tego napastnika przecież nazwać aktywnym strzelcem (nie używał broni palnej), ani aktywnym zabójcą (nikogo nie zabił). Zatem nazwiemy go: aktywny usiłowacz zabójstwa? – na pewno nie, a tak było by prawidłowo.

Nie dla wszystkich zdarzeń, które mają obecnie miejsce w naszym kraju udało się już znaleźć odpowiednie nazewnictwo. Mamy coraz częściej do czynienia, z sytuacjami które nie zostały jeszcze prawidłowo zdefiniowane przez nasz język. W USA pierwszy atak osoby nazywanej “active shooter” miał miejsce w 1966, a przez ostatnie 18 lat takich ataków było ponad 250 (6).

Mimo wszystko, uważam, że na chwilę obecną zwrot aktywny zabójca jest jedynym który w sposób ogólny charakteryzuje wydarzenia takie jak np. z Galerii Handlowej w Stalowej Woli. Może dzięki dyskusji w tym temacie uda nam się wypracować nowe sformułowania, które będą w sposób spójny określały opisane zdarzenia zarówno pod względem poprawności językowej jak i prawnej. W Polsce aktywny strzelec to nie zawsze aktywny zabójca i odwrotnie. Używając tych zwrotów tłumaczmy ich znaczenie, a nie tylko kopiujmy mniej lub bardziej udanie pojęcia z amerykańskich mas mediów.

Bibliografia:

[1] https://www.alicetraining.com/active-shooter/. dostęp. 27-11-2018 r.

[2] Active Shooter Incidents in the United States from 2000-2017 The methodology used in compiling this list is articulated in A Study of Active Shooter Incidents in the United States Between 2000 and 2013 (Blair, J. Pete, and Schweit, Katherine W. [2014]. Texas State University and Federal Bureau of Investigation, U.S. Department of Justice, Washington, D.C. 2014).

[3] zdjęcia nr 1 – Jason Hoffman, pokazany na zdjęciu z rocznika 2000 Granite High School, został zidentyfikowany przez władze jako uczeń, który otworzył ogień w szkole w czwartek, 22 marca 2001 r., W El Cajon, w Kalifornii.trony: https://www.sfgate.com/news/article/El-Cajon-School-Shootout-Injures-5-Campus-cop-2939710.php#photo-2258084 [dostęp 2-12-2018 r.]

[4] https://www.tvn24.pl/krakow,50/atak-nozownika-w-stalowej-woli-podejrzanego-zbadaja-kolejni-biegli,829498.html [dostęp 2-12-2018 r.]

[5] zdjęcie nr 2 – Konrad K., podejrzany o atak z nożem w ręku w galerii VIVO w Stalowej Woli (Stalowka.NET / Jacek Rodecki), http://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,23019464,atak-nozownika-w-stalowej-woli-opinia bieglych-psychiatrow.html [dostęp 2-12-2018 r.]

[6] Active Shooter Incidents in the United States from 2000-2017, 2015-2017 The methodology used in compiling this list is articulated in A Study of Active Shooter Incidents in the United States Between 2000 and 2013 (Blair, J. Pete, and Schweit, Katherine W. [2014]. Texas State University and Federal Bureau of Investigation, U.S. Department of Justice, Washington, D.C. 2014).